Новото правило е насочено кон евтините пратки што масовно пристигнуваат од трети земји, најмногу од Кина, преку платформи како Тему, Шеин, АлиЕкспрес и слични онлајн-продавници. Досега, во ЕУ пратките со вредност под 150 евра беа ослободени од царински давачки, иако подлежеа на ДДВ и царински декларации. Од 1 јули, тој модел почнува да се менува.
Според Советот на ЕУ, фиксната давачка од 3 евра ќе важи за стоки под 150 евра што влегуваат во ЕУ преку е-трговија, а ќе се применува по различен тип производ во пратката. Тоа значи дека мала нарачка составена од повеќе различни производи може да стане поскапа од очекуваното, особено ако на основната цена се додадат и трошоци за обработка, достава или евентуални идни административни такси.
Причината за промената е експлозијата на евтините интернет-пратки. Во 2024 година во ЕУ пристигнале околу 4,6 милијарди мали пратки под 150 евра, односно околу 12 милиони дневно, а повеќе од 90 проценти биле од Кина. Брисел тврди дека со новите правила сака да ја намали нелојалната конкуренција кон европските трговци, да ги зајакне контролите за безбедност на производите и да го ограничи потценувањето на вредноста на пратките.
За Македонија, ова правило не важи автоматски. Македонските граѓани не нарачуваат во рамки на царинската територија на ЕУ и државата има сопствени царински и даночни правила. Но ефектот може да се почувствува преку логистиката. Дел од пратките од Кина и други трети земји минуваат преку европски дистрибутивни центри, магацини или транспортни рути. Ако тие трошоци се зголемат за европскиот пазар, платформите може да ги променат цените, условите за бесплатна достава или времето на испорака и за купувачи надвор од ЕУ, вклучувајќи ја и Македонија.
Македонските купувачи веќе го почувствуваа првиот удар врз евтините пратки. Од 18 декември 2025 година е укинато ослободувањето од ДДВ за онлајн-пратки до 22 евра, а „Пошта на Северна Македонија“ соопшти дека сите пратки нарачани онлајн мора да бидат дадени на царински преглед за утврдување на ДДВ. Тоа создаде побавна обработка и подолги рокови за испорака.
Практично, тоа значи дека ерата во која ситни производи од неколку евра пристигнуваа брзо и речиси без дополнителен трошок станува сè понесигурна. За купувачите во Македонија, најголемата промена нема да биде само дали ќе платат неколку евра повеќе, туку дали крајната цена по ДДВ, обработка, достава и можни царински формалности сè уште ќе биде доволно поевтина од купување од домашни продавници.
Ова не значи дека Тему и АлиЕкспрес ќе исчезнат од Македонија, ниту дека секоја нарачка веднаш драматично ќе поскапи. Но сигналот е јасен: Европа го затвора просторот за евтини, масовни и слабо контролирани пратки, а Македонија веќе оди во слична насока со укинување на ДДВ-ослободувањето за најмалите онлајн-нарачки.
За македонските граѓани најважно ќе биде да ја гледаат крајната цена, не само цената на производот на апликацијата. Евтин производ од Тему или АлиЕкспрес може да остане евтин само ако доставата, данокот, обработката и времето на чекање не ја избришат разликата.
