Во срцето на Мариово, каде времето како да застанало, се издига една куќа што не раскажува приказна, туку ја живее. „Куќата на Калеш Анѓа“ во селото Старавина, општина Новаци, не е обична стара градба. Таа е сведок, симбол и сведоштво – на отпорот, достоинството и автентичноста на еден народ.
Реставрирана пред тринаесет години со поддршка од Европската унија во рамките на проектот „Жива историја – жива природа“, оваа куќа денес е еден од најпосетуваните културно-историски локалитети во општината. Нејзината градба, од дрво, камен и кал е сведоштво за народната архитектура и руралниот живот во 16 век, но и нешто многу повеќе домот на Калеш Анѓа.
Калеш Анѓа, хероина која со гордост го одбила животот во харем во замена за промена на верата, остана засекогаш запишана во стиховите на народната песна „Ајде слушај, слушај, калеш бре Анѓо…“ и во романот на Стале Попов од 1958 година. Нејзиниот дух сè уште шепоти низ чардаците и ладните подови на куќата, а секој посетител го чувствува тој непокор и достоинство што ја претвори Анѓа во икона.
Горниот чардак со поглед кон ридовите и пештерата Пешна делува како природна сцена на историска драма, додека долниот дел, со оригиналниот камен под и просториите уредени во стил на тогашното време, пренесува автентична слика за едно исчезнато секојдневие. Куќата не е само музеј, туку жив простор што постојано го поврзува минатото со сегашноста, локалното со глобалното, легендата со реалноста.
Минатата година, Општина Новаци вложи 4,5 милиони денари во уредување на нов плоштад пред „Куќата на Калеш Анѓа“ и црквата „Пресвета Богородица“. Во последните три години, дополнително се асфалтираа 6,5 километри локални патишта и улици, со инвестиции од над 35 милиони денари, што значително го подобри пристапот за туристите и го поттикна развојот на локалната економија.
„Зачувувањето на вакви вредности не е само културна обврска – тоа е начин да создадеме идентитет и иднина“, вели градоначалникот на Општина Новаци, Стевче Стевановски.
„Ниту една инвестиција во културното наследство не е залудна, таа се враќа преку туризмот, образованието и заедничкото чувство на припадност“, вели тој.
Општина Новаци денес е активен учесник во четири ИПА-проекти со Грција и Албанија што е реткост за една рурална општина. Со нив се планираат изградба на канализациона мрежа во Гермијан, обновување на училишната фасада и поставување фотоволтаици за еколошко затоплување на централното основно училиште „Славко Лумбарковски“ во Новаци, пошумување, изградба на сместувачки капацитети во Зовиќ и музеј со дигитална изложба во Градешница.
„Овие проекти се наменети за подобар живот, развој на туризмот и еколошка одржливост“, подвлекува Стевановски.
„Куќата на Калеш Анѓа“ не е само ѕидови и покрив, таа е покана за сеќавање, за поука и инспирација. Тука, меѓу тишината на ридовите во Старавина и гласот на народната песна, може да се слушне ехото на жената која не се покори. А кога ќе ја напуштите, ќе знаете едно: не сте биле само турист туку сте станале и дел од една приказна што никогаш не завршува.
Фото: Општина Новаци
