Мирисот на геополитичка криза повторно се чувствува на светските пазари. Напнатоста меѓу САД, Израел и Иран не останува само во воените и дипломатските извештаи – таа директно се прелева врз цените на енергијата, валутите и секојдневните трошоци на граѓаните. Клучната точка на неизвесност повторно е Ормутскиот теснец, една од најважните артерии за глобалната трговија со нафта.
Иран во средата предупреди дека цената на нафтата би можела драматично да скокне и дури да достигне 200 долари за барел доколку конфликтот се продлабочи. Изјавата дојде откако во близина на теснецот беа погодени три брода, што дополнително ја засили загриженоста за безбедноста на поморските маршрути низ кои минува значителен дел од светското снабдување со нафта. Техеран порача дека нафтата нема да може да минува низ Ормутскиот теснец сè додека не престанат нападите од страна на САД и Израел, додека американскиот претседател Доналд Трамп возврати дека евентуалната блокада би предизвикала уште поинтензивни воени операции.
Пазарите веднаш реагираа на ваквата реторика. Фјучерсите за суровата нафта Брент достигнаа околу 90 долари за барел, откако претходно накратко се искачија до речиси 120 долари – највисоко ниво во последните три години. Иако цената потоа се стабилизираше по сигналите од Вашингтон дека конфликтот можеби ќе заврши побрзо од очекуваното, нестабилноста останува доминантна карактеристика на енергетските пазари.
Меѓународната агенција за енергија предложи ослободување на околу 400 милиони барели нафта од стратешките резерви со цел да се ограничи евентуалниот нагол раст на цените. Во меѓувреме, американската сурова нафта WTI се тргува околу 87 долари за барел, ниво кое покажува дека пазарите сè уште ја пресметуваат геополитичката премија на ризик.
Ефектите веќе се чувствуваат и на бензинските пумпи. Кога трговците очекуваат дека следната испорака на гориво ќе биде поскапа, тие често ги зголемуваат цените однапред. Така, американските потрошувачи веќе го гледаат првиот бран на поскапувања, а некои аналитичари предупредуваат дека бензинот може да достигне и до пет долари за галон во наредните недели.
Геополитичката неизвесност се преклопува и со пошироките економски трендови. Инфлацијата во САД и понатаму останува над целта на Федералните резерви од 2 проценти. Најновите податоци покажуваат дека индексот на потрошувачки цени во февруари пораснал за 0,3 проценти на месечно ниво, додека годишната инфлација се движи околу 2,9 проценти. Ова ја зацврстува внимателната политика на централната банка, која досега направи само ограничени намалувања на каматните стапки.
Токму разликите во каматните стапки придонесуваат и за јачината на американскиот долар. Индексот на доларот се движи околу 104 поени, поддржан не само од статусот на „безбедно засолниште“, туку и од повисоките приноси во однос на другите големи економии. На девизните пазари, еврото се тргува околу 1,15 долари, додека британската фунта останува релативно стабилна близу 1,34 долари.
Јапонскиот јен и натаму е под притисок поради големиот јаз во каматните стапки меѓу САД и Јапонија, што го турка курсот USD/JPY кон нивото од 157. Во меѓувреме, канадскиот долар внимателно ги следи движењата на нафтата, бидејќи економијата на Канада силно зависи од енергетскиот сектор.
Пазарите на благородни метали исто така реагираат на новата геополитичка динамика. Златото се тргува околу 5.167 долари, со умерен пад во текот на денот, иако инвеститорите продолжуваат да го гледаат како сигурна инвестиција во услови на глобална неизвесност.
Сето ова потсетува на ситуацијата од март минатата година, кога тензиите во Иран предизвикаа сличен бран на нестабилност. Но една година подоцна, ризикот не само што не исчезна, туку останува централна закана за енергетската безбедност. Доколку конфликтот повторно ескалира во Персискиот Залив, глобалните пазари би можеле повторно да се соочат со сценарио во кое цената на нафтата, а со тоа и на секојдневниот живот, драматично ќе се промени пренесува пари.мк
фото: архива
