На 12 мај православните цркви го слават празникот посветен на Свети Василиј Острошки, светец за кој се верува дека е еден од најголемите чудотворци.
Нема човек во Србија и Црна Гора, Македонија и пошироко, кој не се моли и не се плаши пред иконата на Свети Василиј Острошки.
Роден е како Стојан Јовановиќ во Попово поле кај Требиње, а веќе на 12 години бил испратен во манастирот Завала, каде што игумен бил неговиот вујко Серафим. По завршувањето на манастирското училиште се здобил со монашки чин и станал парохиски свештеник на Поповополе.
Служел во многу градови, од Мостар, преку Херцег Нови и Пљевља, Морача, до Огоношт и Бјелопавлиќ. Починал во 1671 година, а неговите мошти и гроб се чуваат во манастирот Острог во Црна Гора, кој е поврзан со бројни легенди.
Припадниците на христијанската и муслиманската вера веруваат во неговата исцелителна моќ. Зошто?
Постојат бројни пишани сведоштва на луѓе дека молитвите упатени до свети Василиј Острошки биле услишени – секој на кој овој светец му помогнал при следната посета на манастирот Острог, целата приказна ја запишува на хартија и ја остава во Горниот манастир, а монасите го собираат, го чуваат и го претвораат во книга.
Некои од старите легенди кои сведочат за милоста, добрината и моќта на Свети Василиј ја вклучуваат приказната дека некогаш одамна бебе паднало од лулка од врвот на Горниот манастир. Бидејќи Горниот Манастир се наоѓа во карпите на планината Острошка града, блиску до самата карпа, на надморска височина од 900 метри, мајката се исплашила и поверувала дека го изгубила своето дете. Сепак, бебето било пронајдено живо и здраво на земја во подножјето на планината, среќно насмеано.
Оние кои не веруваат во вакви приказни, сепак се предомислуваат кога ќе го слушнат вистинскиот факт – пожарот што избувна на планината Острошка града ги поштеди и манастирите и блиската капела. Исто така, факт е дека за време на Втората светска војна над Горниот манастир Острог паднала бомба, но таа никогаш не експлодирала.
Луѓето кои некогаш спиеле во оваа света зграда велат дека тоа била најмирната ноќ што ја преспале. Поради тоа што се чувствуваат многу безбедно, многу посетители на храмот избираат да спијат надвор – во гостилницата до манастирот има кревети, но и ќебиња кои се достапни за секој посетител и дозволено е да се изнесат надвор.
Единственото нешто што не е дозволено е фотографирање внатре и во капијата на Горниот манастир. Ако некогаш отидете на ова свето место, обичај е да понесете шише масло, кое монасите го осветуваат за време на богослужбите и го подаруваат на верниците во мали шишиња, кои се користат за исцелување. Треба да понесете и шеќер, кој останува во манастирот и кој секој може да го користи.
Сепак, најважно е да понесете еден пар црни, машки чорапи – се вели дека чорапите на свети Василиј секогаш се кинат затоа што станува и оди ноќе, па монасите ги менуваат секој ден.
Жените не смеат да влезат со кратки здолништа, ниту со панталони – задолжителен костим е здолниште барем до колена, како и покриени раменици и гради, а на главата мора да се носи шал. И мажите треба да доаѓаат со покриено тело, затоа не е дозволено влегување во сандали и шорцеви.
Во одредени денови раката на свети Василиј била откриена за верниците да ја бакнат за време на обиколката на манастирот, а сите кои имале можност да ја видат откриена велат дека оваа рака изгледа многу жива, а не како дел од тело на некој кој умрел пред речиси 400 години.
Многумина веруваат дека ако се заветат дека ќе одат во манастирот Острог на празникот Свети Василиј, нивната болест или на некој близок ќе исчезне „како однесена од рака“.
Ако познавате човек кој се подготвува за такво патување, треба да земе масло, темјан и памук да ги земе со себе и да му остави на светецот „да преноќат“.
Често се случува и католиците и муслиманите да даваат завети, бидејќи на овие простори сите се уверуваат во големата чудотворна моќ на Свети Василиј, па се верува дека работите што остануваат преку ноќ со неговите мошти ги лекуваат сите болести. Затоа памукот, маслото и темјанот што биле донесени во Острог треба да се чуваат за „не дај боже“.
Празник без обичаи
На овој голем празник и црвена буква во црковниот календар не се извршуваат пагански обичаи или ритуали. На денот на Свети Василиј, единственото нешто што треба да направите е искрено да му се молите на чудотворецот – се верува дека секоја искрена желба од се‘ срце ќе се исполни.
